Yazar: Dr. Seyyid Hüseyin Zerraki

Araştırmacı Yazar, Ehli-Beyt ve Nakibül-Eşraf Uzmanı ve Dünya Seyyidler ve Şerifler Kültür ve Araştırma Derneği Genel Başkanıyım. 1962 Yılında Diyarbakır'ın Sur ilçesinde doğdum ve ailenin beş çocuğundan biriyim. İlk ve Ortaokulu Diyarbakır’da, Lise ve Üniversiteyi Ankara’da bitirdim. Uzun yıllar devletin birçok kademelerinde görev yaptıktan sonra emekli oldum. On yıl Başbakanlık Osmanlı Arşivi ile İstanbul İl Müftülüğü Meşihat ve Şeriye Sicilleri Arşivinde bulunan Nakibül-Eşraf Şecere-i Tayyibe Defterleri ve Şecereler üzerinde, araştırma ve çalışmalar yürütüm. Yurt içinde ve yurt dışındaki üstün çalışmalarımdan dolayı plaketler, takdirnameler ve fahri doktoralara layık görüldüm. “Peygamber Efendimizin Sevgili Torunları Seyyidler, Şerifler ve Osmanlı'da Nakibül-Eşraflık Kurumu” isimli bir kitap yazdım. Nesep silsilem şöyledir: Babam Seyyid Muhammed Sabri, dedem Seyyid Muhammed Zülfikâr, dedemin babası Diyarbakır Hazro ilçesi Merâni köyünde meşhur ve felçli ziyaretçileri olan Seyyid Şeyh Osman Zerraki'dir. Seyyid Şeyh Osman Zerraki, Lice’nin Zırkan beylerinden Ömer Beg'in beş oğlundan biridir. Ömer Beg Atak beylerinden Yusuf Beg'in üç oğlundan biridir. Yusuf Beg Hasan Beg'in oğludur. Hasan Beg, ünlü Atak Valisi ve Zırkan beylik başkanı Mir Veli Beg'dir. Veli Beg de, onuncu kuşaktan Lice Derhust Köyünden Metfun olan Sadatların Sadatı, Seyyid Şeyh Hasan Zerraki'nin torunudur. Seyyid Şeyh Hasan Zerraki'nin soy ağacı da şöyle devam ediyor: Babası Seyyid Abdurrahman, Dedesi Seyyid Ahmet, Seyyid Tahir, Seyyid Ali, Seyyid Abdullah, Seyyid Cafer Katal, Seyyid Muhammed Maktum, Seyyid İsmail El Ekber, İmam Cafer-i Sadık, İmam Muhammed Bakır, İmam Zeynel Abidin, İmam Hüseyin Şehid-i Kerbela ve Allah’ın galip aslanı İmam Ali Mürteza. Hz. Ali, Hz. Peygamber Efendimizi de birlikte büyüten, himaye eden, canını, kanını, malını ve kendisini feda eden, dönemin büyük dâhisi ve siyasetçisi Cennet Mekan Hz. Ebu Talib'in dört oğlunun küçüğüdür.

Genel

OSMANLI’DA NAKİBÜ’L EŞRÂFLARIN TERCÜME-İ HAL KİTAPLARI
Nikabbet Teşkilatının açıklığa kavuşması,Nakibü’l-eşrâfların biyografilerini anlatan kitaplara bağlıdır.
Osmanlı Dönemi Nikabet Teşkilatı bakımında önem arz eden Tercüme-i Hal Kitaplarında biri,Sadat Nezaretinin kurulması ve II.Bayezıd Devrinde H.900/M.1494-1495 de ihdasında başlayıp Nakibü’l -eşrâfların biyografilerini H.1278/M.1861-1862 tarihine kadar yazan,Topal Rıfat diye bilinen Ahmet Rıfat(ölm.1293/M.1876) ın Devhatü’n-Nükabâ adlı eseridir.Bu eser Nikabet Teşkilatının kuruluşu ve Nakibü’l -eşrâfların hal Tercümelerinde raslanılan önemli kayıtları da ihtiva eder.H.1283 de istanbul’da basılmıştır.
Müstakimzâde Süleyman Sadeddin Efendi’nin Devhatü’l Meşâyih adlı eseri ise,Osmanlı Devleti Şeyhülislamlarından birincisi olan Molla Feneri ile başlayıp,Feyzullahzâde Mustafa Efendi’ye kadar 63 Şeyhülislâm’ın biyografisini içine alır.Bu kitapta yazılan iki zeylin birincisi, yazarı tarafından kaleme alınmıştır.13 Şeyhülislam ihtivâ eder.İkinci zeyilde 12 Şeyhülislam içine alır.Eser H.1200/M.1785-1786 Tarihine kadar gelir.Nakibü’l -eşrafların hepsi ilmiye sınıfından,bazıları da Şeyhülislâm olması muünasebeti ile,bu eser Osmanlı Nakibü’l eşrâflarının bir kısmı içinde bir tercüme-i hal sayılır.
Riyâzu’n-Nükabâ adlı Osmanlı Nakibü’l-eşrâflarının hayatlarını hikaye eden eserin müellifi,Ahmet Nazif Efendi Sahaflar-Şeyhizade,ölm.H.1275/M.1858-1859,şair,alim ve müverrihdir.Eserin başında Takvimü’t -Tevârih’i kaynak kullanarak Nikabebet’in Osmanlılarda ne zaman kurulduğu ve H.900/M.1494-1495 de II.Bayezid Devrinde yeniden ihdası Hakkında kısa bilgi verir.Sonra ilk Nakibü’l -eşraf Seyyid Mahmud’dan başliyarak H.1250/M.1834-1835 tarihine kadar 56 Nakibü’l-eşrâfın hal Tercümelerinden bahseder.Eserini şeyhülislâm Arif Hikmet Bey’in tavsiyesi ile yazmıştır.Bu eser H.1253/M.1837-1838 tarihinde istinsah edilen nüshasından faydalanmıştır.Eser nesih hatla her sahifeye 18 satır halinde yazılmıştır.38 yapraktır.Faydalanandığımız nusha süleymaniye Kütübhanesi Hacı Mahmud 4590 kayıtlıdır.Eserin Süleymaniye kütübhanesi Esat Efendi,2275 ve 2276,ayrıca Millet kütübhanesi Ali Emiri,723 numarada kayıtlı başka yazmaları da vardır.Bu nushalarda istinsah tarihi kayıtları mevcut değildir.
Osmanlı dönemi biyografi eserlerinden Mehmed Mecdi Efendi’nin Şakâyık Tercümesi ( Hadâiku’ş -Şakâyık) önemlidir.Mehmed Mecdi Efendi H.999/M.1590-1591 İstanbul’da öldü.Alim,müverrih ve biyografi mütehassısı birisi idi Taşköprüzâde Ahmed İsâmüddin Efendi,(ölm.H.968/M.1560 -1561 )nin Arapça yazdığı eş-Şakâyıku’n -Numâniye adlı eserini ilâveler yaparak H.995/M.1586-1587 de tercüme etmiştir.
Adı geçen eser H.13/M.16.asırda Osmanlı Cemiyetinde yetişen alim ve şeyhlerin hal tercümelerini ihtivâ eder.1.Osmand’an Kanuni’ye kadar,her padişah devri tabaka tabaka on kısma ayrılmıştır.Eser H.1269 da basıldı.
Nevizâde Atâyi ( M.1583-1635) nin en önemli eseri,Taşköprüzâde Ahmet İsamüddin Efendi’nin H.965/M.1557-1558 Yılında son bulan eserine yaptığı Hadâiku’l fi Tekmileti’ş-Şakâyık adlı eseridir.Eser Taşköprüzâde’nin kaldığı H.965/M.1557-1558 den başliyarak H.1042/M.1632-1633 yıllarını içine alan Osmanlı Padişahlarının,vezirlerin,Osmanlı bilgin ve şeyhlerinin hal tercümelerini almıştır.Eserde,ilmiyeden olan Nakibü’l-eşrâfların hal tercümeleriyle ilgili önemli kayıtlara raslanır.Özellikle Nikabet Teşkilatının ilk kuruluşu ve H.900/M.1494-1495 yılında yeniden ihdası hususunda müracaat eserlerinden biridir.Eser H.1268 de İstanbul’da basılmıştır.

By 0
Paylaş:
Paylaş:
Read More
Genel

OSMANLI İMPARATORLUĞUN’DA NİKÂBET TEŞKİLÂTI:Büyük selçuklu devletinin yıkılmağa yüz tutması ve diğer yandan ona bağlı olan Osman Gazinin yıldızının parlaması’alim ve fazıllara kucak açması sebebiyle’alimler ve şeyhler gibi sâdatı kiramda onun ülkesine akin etmeğe başlamışlardır.Selçuklu sultanı 3.Keykubat tarafından cennetmekan osman gaziye H.683-M.1284 de söğüt diyarının temliki hususunda gelen menşurun ortalarında seyyidlerle ilgili tavsiyeler vardır:Buna göre seyyidlerin büyüklüğüne layık tevkira riâyet gerekir.Çünkü sâdât risalet secere(ağaç) sinin meyve (semene) si ve nübüvvet deryasının incileridir.onlar muvakkar (tevkir edilmiş’yüceltilmiş )mükerrem ve muazzam (tazim edilen ) dırlar bu hususlarda kuranda ehli-beytle ilgili ayetleri nazara almakla gerçekleşir,diğer yanda onların maslahatlarını ve kendilerini tertip (tertibi mesâlih ve tertibi (işânrâ) hak mevkıflarında ve kudsiyet merdivenlerinde büyük bir azık ve tamamı bir kurtuluş vesilesidir.Çünkü mahşer gününde cin ve insanlar şefaât ya muhamme diye feryâd edecktir.onlar Resulullah (S.A.V.) huzurunda emanet sayılırlar ve kesin şefaât vesilesi tanırlar.Bu sebebten sâdâta şevkatle muamele (hüsni işfak) ve rızıklarının temini(istidrârı erzak devamlı irad ‘maaş ) geçim sebebleri (esbâb-ı maaş) hazırlamak gerekir.Ayrıca onları tezellül ve hareketlerini mucip olacak isteklerden müstağni edecek yollara sevk etmek lazımdır.Çünkü alçak haller onların makam (mansıb) ına uygun düşmez.Osman beye tablhane ve sancakla gelen bir ikinci türkçe menşurda da buna benzer bazı tavsiyeler vardır.Bu menşurların-beratların muhtevasından çıkabilecek bazı neticeler şunlardır.seyyidler bütün islam toprakları içine dağılmışlardır.Buralarda tevkir tazim görmektedirler,selçuklu sınırları içinde de sâdât vardır bunlarla ilgili tutum berrak şekilde ortadadır.Seyyidlere olan saygı sâdâtın risalet şeceresinin meyveleri ve nübüvvet detyası incileri olması dolaysiyle ve Hz.peygamberin bize bıraktığı iki önemli şeyden bir(emaneti) olmaları hasebiyledir.Yani peygambere hürmet ve tazimden dolayı onlara hürmet’tevkir’riâyet ve tazim gerekir.Ayrıca hürmet ve riâyet hususunu şura süresi 23.Ayeti emreder.Bu ayet nazara almakla sözü edilen hürmet ve riâyet gerçekleşebilir.onların işlerini dirlik ve düzenlik (maslahat)lerini sağlamak “kendilerini düzen ve tertip “etmek gerekmektedir .Bütün bu hususların tahakkuku elbette onlar için bir nazır yada Nakib tayinini açık olmasa bile işareten icab ettirmektedir.Çünkü diriliği’düzenliği sağlanacak kimselerin bilinmesi bu bilgi içinde de onların tertibi (Tertib-işânra) yani şecerelerinin doğum’ölüm ve sair hallerinin tesbiti ve bunlara vukufiyet gerekmektedir.Onların maslahatlarının tesbiti ise şöyle tahakkuk eder.onlara şefkatle muamele (Hüsni-işfâk.rızıklarının temini (istidrârı-erzak) geçim sebebleri (esbâbı-maaş) ve geçim gelirleri(vüchuh-ı inti-aş) hazırlamak.onları zelil edecek ve hareketlerini mucib olacak hususlardan men etmek .bu onların uğraştığı sanatlardan tutunda yiyip içtikleri şeyler ve oturup kalktıkları arkadaşlarına kadar çok şeyi içine alır.Burada seyyidlerin rızıkları ile ilgili terimler üzerinde durmakta fayda vardır. Türkiye selçuklularına ait resmi vesikalarda açıklandığına göre “İdrar ” nesilden nesile intikal eden bir tahsisattır idrarın çokluk şekli idrârâttır ve tahsisat”varidat yerine kullanılan bir terimdir.Osmanlı devri terimlerinde ve eski vesikalar da geçer derr kökünden müştaktır vücuttan durmadan akan ter’hayvanın memesinde çok süt olmak ve sütünü verip akıtması ‘arapçada derr olarak geçer ‘fiil istif’al babına geçince’yine ayni manalarda kullanılmaktadır. Bu durumda (istidrarı erzak)terkibinden seyyidlerden muhtaç olanların rızıkları için sürekli tahsisat ve gelirler (varidat) temin etmek anlaşılır her ne kadar Osman bey zamanından bu konuya ışık tutan kaynaklardan Türkiye selçukluların da seyyidlerden gerekli görülenlere idrâr temini hususunun mevcudiyeti ,Osman beyin sınırları dahilinde ‘de söz konusudur.seyyidlere iyi muamele rızıklarının yukarda geçen yollardan temininin mükafatı ise;daha çok uhrevidir.bunları yerine getiren Devlet idarecisi ,hak mevkıflarında ve kudsiyet merdivenlerinde büyük bir azığa ,ahirette tam bir kurtuluş vesilesine sahib olur.Peygamberin şefaatine nail olur.Hz.Peygamber (s.a.v.) ın ümmetine emanet ettiği pak nesline hiyanet etmemiş olur.çünkü onlara tazim ve ikram Ahiret azığıdır.bundan anlaşıliyorki Osman gazi ve oğlu Orhan Gazi Torunu 1.murat her üçüde bir yandan memleketlerini genişletirken diğer yandan memleketin üzerinde durduğu ilmi göz ardı etmemişler,hikmet ve diyanet eyvanını yüceltmenin yollarını aramışlardı .onlara iyi davranarak ,atiyeler ihsan ederek ,devlet makamlarında kendilerinr yer vererek ,alimleri fazılları,seyyidleri Osmanlı ülkesine cezbetmişlerdi.gelenlerin sükut ve huzur içinde olması ise ,daha başkalarını buraya hicrete sevketmiştır.Orhan beyin bilginleri ve kuran hafizları ,ni çok sevdiğini ve bilginlere ulüfe tayin ettiğini Seyyid ve şerifleri,de baş tacı yapmıştır.SEYYİD HÜSEYİN AĞAÇKIRAN-ZERRAKİ DÜNYA SEYYİDLER VE ŞERİFLER KÜLTÜR VE ARAŞTIRMA DERNEĞİ GENEL BAŞKANI

By 0
Paylaş:
Paylaş:
Read More